“Spektakelcultuur”: lancering van een Wetenschappelijke Onderzoeksgemeenschap (FWO)

“Waarheen vandaag?” Voor de komst van het internet publiceerden kranten vaak dagelijks overzichten van attracties of evenementen die om de aandacht van het publiek vochten. Bioscopen, circussen, musichalls, theaters, dans- en concertzalen, opera’s, variététheaters, volkshuizen en andere gelegenheden organiseerden live-entertainment of projecties. Ze maakten deel uit van een spektakelcultuur die kan bogen op  een lange culturele traditie. Die spektakelcultuur boette aan belang in naarmate analoge en digitale media de huiskamer veroverden, maar is allerminst verdwenen en sluit aan bij wat in hedendaagse termen als mediacultuur, “entertainment culture” of populaire cultuur omschreven kan worden.

Elementen van deze spektakelcultuur vormen het voorwerp van historisch onderzoek dat wordt uitgevoerd door media- en cultuurhistorici, letterkundigen, theaterwetenschappers, filmwetenschappers, communicatiewetenschappers, muziekwetenschappers, danswetenschappers en erfgoeddeskundigen. Helaas blijft dergelijk onderzoek doorgaans disciplinegebonden. Dit leidt tot een wetenschappelijke onderschatting van de brede historische context, waarin de personen/instellingen die onderzocht worden, elkaars pad kruisten. Dit geldt voor de ‘performers’: de artiesten die zowel op podia als in films optraden of die operarollen afwisselden met variétéoptredens. Het geldt evenzeer voor de personen die achter de schermen opereerden, zoals regisseurs, scenaristen of choreografen die zich aan diverse artistieke disciplines waagden. Het geldt vooral voor het publiek, dat verscheidene vormen van ‘entertainment’ combineerde en nu onterecht gereduceerd wordt tot ‘het’ theaterpubliek, ‘het’ filmpubliek etc. Deze kruisbestuivingen krijgen te weinig aandacht omdat er onvoldoende contact is tussen onderzoekseenheden die op specifieke thema’s focussen. Het gebrek aan interactie tussen die verschillende onderzoekseenheden is verder ook een gemiste kans omdat men enerzijds vaak met vergelijkbaar bronmateriaal werkt, anderzijds te weinig overlegt over inhoudelijke, heuristische of methodologische vragen.

De Wetenschappelijke Onderzoeksgemeenschap (WOG) “Spektakelcultuur’, die vanaf 2016 een jaarlijkse werkingstoelage van het FWO-Vlaanderen ontvangt, wil ter zake een trendbreuk tot stand brengen. Wars van instellingen en disciplines, brengt deze WOG wetenschappers samen om hun lopend onderzoek naar spektakelcultuur inhoudelijk en methodologisch te vergelijken, om een stand van zaken te schetsen maar eveneens om nieuwe onderzoekshypotheses of -vragen te ontwikkelen. De focusperiode van deze WOG ligt op de periode van 1870 tot 1970, dus van de Belle Epoque tot de definitieve doorbraak van de televisie, met aandacht voor entertainment dat het publiek bereikte via podia en/of filmschermen. Deze afbakeningen zijn echter richtinggevend en niet restrictief.

Op maandag 19 januari 2016 werd de WOG “Spektakelcultuur” plechtig boven de doopvont gehouden. Roel Vande Winkel en Leen  Engelen namen vanuit het Instituut voor Mediastudies (KU Leuven) het initiatief voor de WOG en treden nu dus als kerngroep op. Ze ontvingen vertegenwoordigers van de acht andere Vlaamse onderzoekseenheden (van vijf Belgische universiteiten) die bij het initiatief betrokken zijn. Nadat de leden elkaar op de hoogte brachten van hun recente onderzoeksinitiatieven, werd de blik in de namiddag verruimd. De erfgoedexpertisecentra Het Firmament en LECA boden een kort exploratief overzicht van de rol en de diversiteit van onderzoek over “Spektakelcultuur” in de erfgoedwereld. Vervolgens sprak Julia Noordegraaf, Hoogleraar Digitaal Erfgoed aan de Universiteit van Amsterdam, over de doelstellingen van CREATE (Creative Amsterdam, an E-Humanities Perspective) en de raakvlakken met de WOG “Spektakelcultuur”, waar ze als internationale partner ook bij betrokken is. De dag sloot af met een rondetafelgesprek over de initiatieven die de WOG “Spektakelcultuur” op korte en middellange termijn kan ondernemen en over de verdere samenwerking met de internationale partners (onderzoekseenheden uit Duitsland, Groot-Brittannië en Nederland) die deel uitmaken van de WOG.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s