Begrip voor een burn-out? We hebben nog een lange weg te gaan

Op enkele dagen voor Rode Neuzen Dag, waarbij VTM en Q Music psychische problemen bij jongeren onder de aandacht van het brede publiek willen brengen, wordt pijnlijk duidelijk hoe noodzakelijk de actie wel niet is. VRT-gezicht Eva Daelemans maakte bekend dat ze een burn-out heeft en de reacties op sociale media en onder nieuwsartikels op het web zijn ongemeen giftig.

In samenwerking met de Koning Boudewijnstichting onderzoek ik hoe psychische problemen in de Vlaamse en Waalse media aan bod komen. Op het einde van de rit zal ik een overzicht presenteren van de verschillende manieren waarop gesproken en geschreven wordt over geestelijke aandoeningen. Waar ligt de oorzaak en wie draagt de verantwoordelijkheid? Wat zijn de oplossingen? Dat zal variëren, afhankelijk vanuit welk frame het publiek en de media de zaak bekijken. In krantenartikels komt dat meestal subtiel tot uiting, in het gebruik van metaforen, beeldspraak of specifiek woordgebruik. Bij de reacties op het bericht van Daeleman is de subtiliteit plots verdwenen.

De reacties op sociale media en fora maken pijnlijk duidelijk hoe heel wat mensen écht over een burn-out, en dan specifiek over die van Daeleman, denken. Is er nog een bloemlezing nodig? “Stop aub met deze zever… burn-out is een ziekte van de gegoede klasse, arme mensen hebben geen tijd voor een burn-out”, “en zo wordt de term ‘burn out’ steeds verder uitgehold door mediageile figuren die toch elke maand met iets in de boekskes willen staan”, “de luxeziekte van de dag, maar wel meestal in dat wereldje van cava en partys, die gasten weten niet wat werken is” en ook nog “Zal nog veel moeten leren. Ik denk dat ze te weinig doet op een dag en uit verveling zich iets voorsteld (sic)”.

Dat fenomeen is uiteraard niet nieuw. Internetgebruikers, gehuld in een geruststellende anonimiteit en vanachter hun pc of smartphone, durven wel meer kort door de bocht scheuren en een oordeel vellen over het leven van een ander. Maar het is toch wel frappant hoezeer een waterval aan reacties de serieuze klachten van een bekende medemens minimaliseert of ridiculiseert. Het legt een sluimerend onbegrip voor psychische problemen bloot. De redenering steunt sterk op de drang naar normaliteit: Doe maar gewoon, doe maar normaal. Ik kan het, dus waarom jij niet? Is het wel echt? Vroeger zou dat niet waar geweest zijn. Ik kan me geen burn-out veroorloven. Daarachter schuilt de redenering dat je voor een burn-out kan kiezen, of kan kiezen om toch maar op je tanden te bijten.

Geestelijke Gezondheid Vlaanderen stelt echter vast dat één op de vier mensen vroeg of laat te maken krijgt met psychische problemen. Uit een grootschalig onderzoek van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid bleek dat zelfs een derde van de Belgische bevolking aangeeft psychische problemen te hebben en maar liefst een op vijf vrouwen slaap- en kalmeringsmiddelen of antidepressiva gebruikt. Elk jaar worden 19 000 Belgen getroffen door een burn-out. Zulke cijfers zijn niet meer te verzoenen met de mening dat het wel ingebeeld zal zijn.

Reacties die de persoon in kwestie uitlachen of veroordelen houden het taboe net in stand. Wie bang is voor de reacties van anderen, is waarschijnlijk geneigd om de vroege symptomen weg te redeneren of gevoelens op te kroppen, in plaats van de noodzakelijke hulp te vragen, voor het echt te laat is. Zo wordt het probleem groter, niet kleiner. Daarbovenop komt nog het schuldgevoel, het gevoel van tekort te schieten of de enige te zijn met het probleem. De cijfers tonen net aan dat je niet de enige bent die met een psychische aandoening af te rekenen krijgt.

Gelukkig zijn er ook warme reacties en tweets vol begrip, ervaringen en tips. Berichten waaruit blijkt dat de getroffen personen er niet alleen voor staan. Berichten waaruit blijkt dat geen twee mensen hetzelfde zijn en dat iedereen vooral de eigen grenzen moet kennen. Het kan niet gemakkelijk zijn om als bekend gezicht zo’n persoonlijke boodschap de wereld in te sturen, wetende wat voor een mediacircus je onvermijdelijk ontketent. Maar met die ene Facebookpost doet Eva Daeleman, net als die andere moedige bekende gezichten, het taboe op psychische aandoeningen een beetje afnemen. Daar zetten we onze rode neus voor op.

Wie? Elisabeth Vroonen is onderzoeker naar de beeldvorming van psychische problemen aan het Instituut voor Mediastudies van de KU Leuven.

Wat? De reacties op het nieuws dat Eva Daeleman thuis zit met een burn-out laten zien dat bij psychische aandoeningen nog veel onbegrip komt kijken.

Een versie van dit opiniestuk verscheen in de weekendeditie van De Standaard (5/12/2015).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s