Internet belangrijkste bron van informatie voor depressieve personen

blog

Het is snel gebeurd: voordat je een afspraak bij de huisarts maakt nog even snel een paar symptomen in Google ingeven, zelf een inschatting maken van de ernst van de situatie en een eerste diagnose stellen over de ziekte, stoornis of aandoening waaraan je mogelijk lijdt. Zeker wanneer je je symptomen liever niet met je directe omgeving deelt, zoals bijvoorbeeld bij prostaatklachten en seksueel overdraagbare aandoeningen, kan het internet een verleidelijke bron van informatie zijn. Een recente studie toont aan dat het Internet net díe rol vervult voor mensen die met een depressie geconfronteerd worden: in het beste geval leidt online informatie hen naar professionele hulpverlening, maar in het slechtste geval neemt het risico op sociaal isolement verder toe.

Drijft het stigma van een depressie mensen online?

Depressie is een langdurige stemmingsstoornis die veel meer inhoudt dan een dipje en die bovendien ook veel mensen treft. Naar schatting heeft 15 tot 25% van de bevolking ooit met een depressie te maken, in die mate dat ze behandeld moet worden. Hoewel de kans groot is dat men zelf ervaring heeft gehad met een depressie of personen in de naaste omgeving kent die hiermee kamp(t)en, blijft een zeker stigma bestaan. Hierdoor is het voor veel ‘patiënten’ moeilijk om met vragen over de symptomen, oorzaken en behandeling van een depressie naar buiten te komen. Het Internet, dat snel en anoniem te raadplegen is, lijkt een uitgelezen bron van informatie en steun voor mensen die schaamtegevoelens bovenop hun depressie dienen te overwinnen. Waar voorgaand onderzoek vooral werd opgezet vanuit het perspectief van de hulpverlener, bracht een recente masterproef van Kirsten Vandewerf – studente Communicatiewetenschappen (KU Leuven) in opdracht van Trefpunt Zelfhulp – de specifieke informatienoden van mensen met een depressie in kaart en koppelde die aan de wijze waarop zij met hun stemmingsstoornis omgaan en welke rol zelfhulpgroepen daarin kunnen opnemen.
Volgens deze studie vormt het internet de belangrijkste bron van informatie (78,5%) voor mensen met een depressie en steekt de digitale snelweg interpersoonlijk contact met professionele hulpverleners (64,6%) en familie/vrienden (32,9%) zelfs voorbij. Mensen met een depressie zoeken vooral informatie over symptomen van een depressie (hoe je kan zien of iemand depressief is), hoe men zichzelf kan helpen tijdens een depressie, welke behandeling volgens wetenschappers werkt, wie het kwetsbaarst is (welke oorzaken aan depressies voorafgaan) en welke professionelen en groepen een depressief persoon kunnen helpen. Veel patiënten blijven echter op hun honger zitten wat betreft informatie over alternatieve levensstijlen, het generieke verloop van een depressie en hoe men zichzelf kan helpen tijdens een depressie. Zelfhulpgroepen blijken een rijk informatieaanbod te ontsluiten voor hun leden en zodoende een sleutelrol op te nemen, want leden van zelfhulpgroepen blijken ook vaker dan niet-leden hun toevlucht te zoeken bij professionele hulpverleners, lotgenoten en (zelfhulp)boeken. Helaas is voor velen de weg naar zelfhulpgroepen nog moeilijk te vinden.

Zelfhulpinitiatieven: onbekend maakt onbemind

Mede door de spreiding van federale, communautaire en lokale verantwoordelijkheden in de gezondheidszorg is er in Vlaanderen een ruim netwerk van ongeveer 1400 zelfhulpinitiatieven actief met een totaal ledenaantal van zo’n 200.000 personen, hieronder vallen ook zelfhulpgroepen voor psychosociale problemen (Trefpunt Zelfhulp). Dergelijke initiatieven zetten hoofdzakelijk in op lotgenotencontact, maar bieden ook waardevolle informatie over hoe leden kunnen omgaan met de stress die zij dagelijks ervaren. De meest voorkomende motivatie om lid te worden van een zelfhulpgroep komt dan ook voort uit de nood aan informatie, gevolgd door lotgenotencontact dat zowel het verkrijgen als het verlenen van steun aan lotgenoten behelst.
Buiten de ledenkring zijn Vlaamse zelfhulpinitiatieven echter weinig bekend en deze studie wijst uit dat buitenstaanders zich nauwelijks een voorstelling kunnen maken van de activiteiten die georganiseerd worden. Naast de onbekendheid van specifieke zelfhulpinitiatieven voor mensen met een mentale stoornis vormt echter ook de angst geconfronteerd te worden met zwaardere problemen een belangrijke drempel om zich open te stellen voor zelfhulp. Ongeveer een derde van de ondervraagden geeft aan bewust (online) informatie of lotgenotencontact te vermijden. Dit betekent dat er ook een risico bestaat dat een deel van de mensen met een depressie zich in een sociaal isolement nestelt en moeilijk te bereiken blijft voor zowel professionele als vrijwillige hulpverleners, ongeacht de opportuniteiten die sociale media bieden om mensen te bereiken.

Naar online zelfhulp?

Het internet en vooral sociale netwerksites worden vaak als allesomvattende oplossing voorgesteld voor elke organisatie die worstelt met een gebrek aan bekendheid of interactie met de doelgroep. Lokale zelfhulpinitiatieven zien ook het belang van online aanwezigheid en vindbaarheid – de meeste leden van zelfhulpgroepen zijn vaker via internet bij hen terechtkomen dan via professionele hulpverleners – maar de beperkte (vrijwillige) mankracht en middelen van zelfhulpgroepen vormen een obstakel voor online dienstverlening. Daarnaast blijkt het een uitdaging om aan de complexe informatiebehoeften van mensen met een depressie te voldoen, zeker als een deel van de doelgroep getuigenissen en ervaringen van lotgenoten bewust blijkt te vermijden. Het internet kan bijdragen aan de zichtbaarheid en vindbaarheid van lokale zelfhulpinitiatieven en de anonimiteit van het internet kan een troef zijn om de eerste stap naar hulp te zetten. Op basis van deze studie bij mensen met een depressie werden een aantal algemene richtlijnen voor online communicatie opgesteld:

– Geef duidelijke betrouwbare informatie over de algemene oorzaken, symptomen en mogelijke behandelingen van verschillende stemmingsstoornissen;
– Verwijs naar professionele en vrijwillige hulpverleners die mensen met een depressie tijdens verschillende fasen van een depressie kunnen bijstaan in de zoektocht naar een alternatieve levensstijl;
– Bied naast informatie en contactgegevens laagdrempelige en betaalbare sociale activiteiten aan op basis van lotgenotencontact, zonder op de problemen van lotgenoten te focussen;
– Stel online fora open voor een breed publiek en zorg ervoor dat ook niet-leden, herstellende patiënten en familie/vrienden terechtkunnen bij de zelfhulpgroep voor informatie of vrijwilligerswerk;
– Sociale netwerksites zoals Facebook, kunnen met een eigen pagina op een eenvoudige en snelle manier leden en niet-leden bereiken.

Kennisdeling en samenwerking

Om mensen met een depressie, alsook hun naaste omgeving, beter te kunnen informeren en ondersteunen blijven betrouwbare informatie en professionele begeleiding een absolute noodzaak. Kennisuitwisseling, samenwerking en communicatie tussen verschillende betrokken partijen kan daarvoor verder aangescherpt te worden. Zowel op het niveau van de lokale en nationale welzijnszorg als de professionele en vrijwillige hulpverlening kan toekomstig communicatiewetenschappelijk onderzoek nog een sterke bijdrage leveren aan een optimale kennisuitwisseling, het doorbreken van stigma’s en het ontwikkelen van doelgerichte gezondheidscampagnes.

Voor meer info, contacteer Joyce Koeman (promotor van dit masterproefonderzoek

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s